Anasayfa / Genel / Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu(Makale-1)

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu(Makale-1)

Özgün Davranışlar İçin Önerilen Sınıf İçi Yönlendirmeler

İrfan Göksu-Tamer Çevik: “Özel Eğitime Giriş” Adana-2004 adlı eserin Hiperaktivite ile ilgili bölümüdür.

1- Bir planı takip etmekte güçlük (büyük şevkle başlayıp devam ettirememe)

  • Geniş kapsamlı konuları, anlaşılabilir küçük parçalara ayırın.
  • Öğrenciyle birlikte bir sorgulama yöntemi kullanın; bunu yapabilmesi için neye gereksinimi olduğunu sorun.
  • Elde edilebilir amaca ulaşıncaya dek bu soruyu sormaya devam edin.
  • Her bir basamağı başarıp geçebilmesi için gerekli zaman sınırını açıkça belirleyin (öğrencinin gidişatını sıklıkla izleyin).

2- Özgün görevleri tamamlamada, sıralama ve basamakları tamamlamada güçlük (örneğin bir kitabın özetini çıkarma, paragraf düzenleme v.s)

  • Görevi elverişli ve çalışabilir parçalara ayırın.
  • Görevleri nasıl tamamlayacağına ve basamaklara ayıracağına dair örnek verin

3- Bir aktivite veya ödevi tamamlamadan diğerine geçme

  • Tamamlanmış bir işin ne demek olduğunu açıklayın (Matematik çalışman altı problemi eksiksiz ve doğru yaptığında bitecek, bunu bitirmeden diğerine başlama)

4- Verilen yönergeleri izlemede güçlük

  • Yönergeleri vermeden önce öğrencilerin dikkatini çekin, uyarıcı ipuçları verin, sözel yönergeleri yazılı olarak yazın.
  • Bir seferde tek yönerge verin, yönergeyi söyledikten sonra anlayıp anlamadıklarını kontrol için öğrencilere söylediğinizi tekrarlatın.

5- Önem sırasına koymada güçlük (Az önemliden çok önemliye)

  • Ödev ve görevleri öncelik sırasına koyun.
  • Öğrenciye yardımcı olacak bir model veya örnek gösterin, örneğin pano yapın ve sık sık ona bakmasını hatırlatın

6- Zaman içinde dikkatini vermesinde ve sürdürmesinde azalma

  • Ödevin büyüklüğünü azaltın, miktardan çok kalitesine dikkat edin
  • Pozitif pekiştireçlerin sıklığını artırın, doğru yaptığı zamanları övücü sözlerle ona belirtin.

7- Ödevleri tamamlamada güçlük

  • Her bir ödevi tamamlamak için gerekli bütün basamakları tanımlayın ve/veya listeleyin.
  • Ödevleri yeterli zamansal bölümlere ayırın.
  • Ödevin tamamlanıp tamamlanmadığını sık kontrol edin.
  • Her bir konuda ona yardımcı olacak çalışma arkadaşı belirleyin.

8- Bellek gerektiren görevlerde güçlük

  • Yönergelerin söylenerek, yazılarak, gösterilerek ve yaptırılarak verilmesi. Konuyu hatırlaması için alçak sesle ipucu verin.
  • Çalışma yönergesi olarak bellek yöntemleri kullanın (hatırlatıcı ipuçları, görselleştirme, okuduğunu kendi kendine anlatması)

9- Test almada güçlük

  • Test için ek zaman verin. Test teknikleri öğretin, ve test yerine sözlü sınavları tercih edin.
  • Açık, okunabilir ve karışık olmayan test formları kullanın. Cevap formunda sorular arasında uygun boşluk bırakın. Mümkünse her sorunun karşısına gelen şıkları koyu veya açık boyalı cevap formu kullanın.

10- Sözel olmayan uyaranları anlayamama (vücut dilini yanlış yorumlama v.s)

  • Sözel olmayan ipuçlarının ne anlama geldiğini öğretin (susma işaretinin ne anlama geldiğini açıklayın)
  • Yazılmış metinlerde kafasının karışması (paragrafın ana fikrini çıkarmada güçlük, küçük ayrıntılara daha fazla dikkat harcama)
  • Okunan metnin ana fikrinin altını çizmesi veya asetatla boyayıp, sonra çizili yerlerin deftere yazılmasını sağlayın.
  • Okunan metnin önemli noktalarının taslağını çıkarın (öğretmen yapacak).
  • Ana hat, ana fikir, detay kavramlarını öğretin.
  • Metnin veya bölümün kasede almasını sağlayın.

11- Yazılmış metinlerde kafasının karışması (paragrafın ana fikrini çıkarmada güçlük, küçük ayrıntılara daha fazla dikkat harcama)

  • Öğrencilere sunulan dersin yazılı metinini verin.
  • Öğrenciler dersin kopyalarını arkadaşlarına dağıtması ve kendi notlarıyla arkadaşlarının tuttuğu notları karşılaştırmasının sağlayın.
  • Önemli bilgileri gösteren görsel ve işitsel çatısını çıkarın.
  • Teyp kaydı kullanımını yüreklendirin.
  • Anahtar kelimeleri öğretin ve vurgulayın (sonraki…. , en önemli noktası….. v.s)

12- Görev veya aktivitelerde dikkati sürdürmede güçlük (dış uyaranlarla dikkatin kolayca dağılması)

  • Dikkatini ödüllendirin. Görevleri küçük parçalara bölün, zamanında bitirdiğinde ödüllendirin.
  • Mümkünse kulaklık, kabin, sessiz yer sağlayın.

13- Dağınıklık, dikkatsizlik

  • Düzenleme becerilerini öğretin. Öğrencinin gerekli malzemelerini ve ödevlerinin gösteren günlük, haftalık, aylık tablolar hazırlayın. Dağınıklığı azaltmada ödevleri verme ve geri almada, her bir öğrenci için uygun yöntemler belirleyin
  • Defter kontrolü ve uygun sayfa düzeni varsa ödüllendirin.
  • Anlaşılır çalışma tabloları ve yazılı bilgilendirme sağlayın.
  • Günlük rutinleri belirleyin, öğrencinin yapmasını istediğiniz şeyler için model oluşturun (örnek gösterin.)
  • Düzenlemede yardım edecek bir arkadaş ile eşleştirin.
  • Öğrencinin malzemelerinin belirli yerlere koymasını sağlayın (örneğin kalemlerini kalem kutusuna koymasını sağlayın)
  • İstediğiniz davranışları sık sık hatırlatın.

14- Kötü el yazısı

  • Mümkünse bilgisayar ve daktilo kullanmasına müsaade edin
  • Yazısı okunaksızsa, ödevleri kasete okusun veya sözlü bildirsin.
  • El yazısı için cezalandırmayın, kullandığı herhangi yöntemi kabul edin.
  • Kalemin tutulacak kısmının plastik olmasına izin verin

15- Elle yazarken zorluk çekme (örneğin elle yazarken yorulma vs)

  • Kısa ödevler verin
  • Ödevlerini yapmada alternatif modeller oluşturun (teybe kaydetme, sözlü anlatma, daktilo ile yazma vs)
  • Kalemin tutulacak kısmının plastik olmasına izin verin

16- Çalışma alışkanlığının yetersiz olması

  • Çalışma alanlarına özgün okuma, not alma, ana fikirlerini, çerçevesini çıkarmak için çalışma yöntemleri gösterin.

17- Yetersiz kendini değerlendirme

  • Ağzından çıkanı kulağının duyması için yöntemler (dur-bak-dinle)
  • İşini bitirip dinlendikten sonra, yazdığını tekrar kontrol etmesini sağlayın

18- Yazı yazmada yavaşlık veya üretken olamama (10 dakikalık yazının saatlerce sürmesi)

  • Görevi tamamlamada alternatif yöntemler kullanmasına izin verin (daha az yazı yazmasını gerektiren sözlü sunum, bant kaydı, görsel sunu, grafikler, harita ve resimler vs)
  • Yazmak için alternatif metotlar kullanmasına izin verin (daktilo, bilgisayar, yazıcı vs)

19- Belirgin dikkatsizlik (başarısızlık, hayalci, orada yokmuş gibi davranma)

  • Yönergeleri vermeden önce dikkatini çekin (nasıl dikkat edeceğini anlatın. Ben konuşurken bana bak, konuşurken gözlerime bak). Yönergeleri tekrarlamasını isteyin.
  • Öğrencinin derse aktif katılımını sağlayın (etkileşimli katılım vs).

20- Sessiz çalışmada güçlük, dersi bölmeden sürdürmede güçlük

  • Çocuğu öğretmene yakın oturtun.
  • Uygun davranışları ödüllendirin (başarılarını kaçırmayın)
  • Uygunsa çalışma kabinleri kullanın.

21- Uygunsuz, dikkat çekici davranışlarda bulunma (sesli konuşma, abartılı davranışlar, çocuklara sürekli “ama” deme, dürtükleme, diğer çocuklarla dalga geçme)

  • Birinin dikkatinin nasıl çekilebileceğini öğretin.
  • Uygun davranışlarını yakalayın ve pekiştirin.

22- Sıklıkla aşırı konuşma

  • El işaretlerini öğretin ve konuşup konuşmayacağını el işaretleriyle ifade edin.
  • Duyduğunda emin olun ve dinlemesini pekiştirin.

23- Geçiş yapmada güçlük (aktiviteden aktiviteye, sınıftan sınıfa); kalemini bulmada aşırı zaman harcar, vazgeçer, bir önceki işi bırakmayı reddeder, değişiklik sırasında ajite gözükür.

  • Çocuğu geçişlere hazırlayın, geçişin ne zaman olacağı konusunda (şimdi bu işi tamamlıyoruz, bundan sonra ……) ve geçiş için gerekli olanlar hakkında detaylı bilgi verin.
  • Rutin bir iş için gerekli malzemeyi belirleyip söyleyip gösterin. Her görevi tamamlaması için gerekli basamakları listeleyin.
  • Bütün malzemeleri için özgün yerler belirleyin (kalemi kalem kutusuna, defterler sıraya)
  • Düzenli bir arkadaşından yardım almasını sağlayın.

24- Gerekli yerlerde sabit kalamama

  • Kalkıp dolaşması için fırsatlar verin (tahtayı sildirme)

25- Elleri ayakları kıpır kıpır olma, kıvranma veya oturduğu yerde objelerle oynama

  • Görevleri küçük küçük bölümlere ayırın, başarıları için olumlu pekiştireçler kullanın.(Bu davranışlar sıklıkla engellenme ve hayal kırıklığı sonucu olur)
  • Alternatif hareketlere izin verin.

26- Soru tamamlanmadan cevap yapıştırma, diğerlerinin cevaplarına müdahale etme veya araya girme.

  • Öğrencinin davranışlarını yakından takip ve kontrolü için öğretmene yakın oturtun.
  • İstediğiniz davranışları belirleyin (ona beklediğiniz davranışlarını anlatın)

27- Zor durumlarda ve yarış durumlarda huzursuzluk, hırçınlık, sıkıntı (atletizm veya akademik)

  • Olayı birey için yarışmadan ziyade eğlenceli hale getirme
  • Zamana karşı yarışmalardan çok, takım ve sınıf çalışmalarına ve birlikte çalışmaya yöneltme.

28- Takım veya büyük grup çalışmalarında uygunsuz davranışlar (sırasını bekleyememe)

  • Sorumluluk gerektiren işler (takım kaptanlığı, topların dağıtımı ve bakımı, puan yazma gibi) ve lider rolü verin.
  • Öğrencinin öğretmene yakın olmasını sağlayın.

29- Olası sonuçlarını dikkate almadan fiziksel tehlikesi olan eylemlere sıklıkla girme.

  • Tehlikeli durumları sezip ilerisi için plan kurun
  • Dur-bak-dinle uygulayın.
  • Sorumluluk sahibi arkadaşıyla eşleştirin (bıkkınlık gelmesin diye arkadaşlarını değiştirin)

30- Erişkinlerle kötü etkileşim. Otoriteyi reddetme, bir şeyi yapmada inatlaşma.

  • Olumlu dikkati sağlayın.
  • Uygunsuz davranışları konusunda bireysel olarak görüşün (yapıyor olduğun şey budur, bunu elde etmek tarzın şöyledir……)

31- Kendini sık eleştirme, yetersiz kişisel bakım ve postür, kendisi ve başkaları hakkında olumsuz yorumlar, düşük kendilik algısı

  • Başarı için yapılandırın.
  • Kişinin kendini izlemesini öğretin, düzelmeleri pekiştirin, kendini sorgulayıcı yöntemler öğretin (Ben ne yapıyorum, yaptığım şey başkalarını nasıl etkileyecek?)
  • Güçlü olduğu yönleri göstermesi için fırsat tanıyın.
  • Olumlu tanınmasını sağlayın.

32- Yapılandırılmamış zamanları kullanmada güçlük (teneffüs, koridor, kütüphane, yemek odası yerlerde nasıl davranması gerektiği)

  • Planlanmamış aktivitelerde belirli amaçlar belirleyin (kütüphaneye gitmenin amacı) .
  • Grup oyunlarına katılımını yüreklendirin.

33- Evdeki veya okuldaki aktiviteleri için gerekli eşyaları kaybetme (örneğin kalem, kitap, önceki ödevler)

  • Düzenli olmasına yardım edin. Sıklıkla defterlerini kontrol edin, her nesnenin olması gereken yerde olmasını sağlayın.
  • Düzenliliğini pekiştirin.

34- Zamanı kötü kullanma (oturma)

  • Hatırlatıcı ipuçlarını öğretin (omzuna nazikçe dokunun, el işaretleri vs.)
  • Dikkat eden kişinin nasıl göründüğünü anlatın (sen dikkat ettiğinde şöyle…. gözüküyorsun)
  • Küçük bir iş için yeterli zaman verin, kesin tamamladıktan sonra olumlu tarzda pekiştirin.
  • Kendini gözlemesi için anlaşma, zamanlayıcı kullanın.
  • * Bu makale, hiçbir düzenleme yapılmadan, yazıldığı şekilde alıntılanmıştır. ZİÇEV, yazı içeriğinde bulunabilecek rahatsızlık verici kelime ve ifadelerden sorumlu değildir.